• FARAY

OTOMATİK TREN KORUMA SİSTEMİ (ATP)

Sistem hat boyu ve araç donanımlarından oluşuyor. Otomatik tren koruma sistemi olan (ATP);

Ø Hat boyunda bulunan sinyaller ve sinyal devreleri,

Ø Yol Boyu elektronik ünite (LEU),

Ø Ray devresi ile çalışan kod üreticileri,

Ø Cerli araçlara konulan ATP kabin cihazından oluşan bir sistemdir.

Kabin cihazı aşağıdaki donanımlardan oluşmaktadır.

Ø ATP sinyal kodlarını yakalayan kod yakalayıcı anten (aracın altına ilerleyen yönde monte edilmiş),

Ø Bilgilerin takip ve kontrol edilerek karşılaştırıldığı işlemci,

Ø Araç hızını ilgili yerlere ileten hızölçer,

Ø Hız azaltmaya veya treni durdurmaya yarayan frenleme sistemi,

Ø Tüm bilgilerin takip edildiği makinist panelinden oluşur.


Resim 2.1: ATP sistem yapısı


ATP Sisteminin Çalışması

Bu sistem raylı sistem araç hızını kontrol eder ve aracın gitmesi gereken emniyetli hızla karşılaştırır. Emniyet hız oluşturulurken aracın kırmızı sinyalden uzaklığı, hattın durumu yani hız sınırı, eğimi kurp vb. değerler hesaplanır. Hesaplanan hız, kabinde belirlenmiş hızı geçiyorsa araç hızını o bölgede belirtilen hıza düşürür yada sistem aracı otomatik olarak durdurur.


Resim 2.2: Bloklara ait olan elektronik sürat kodları


Resimde görüldüğü üzere sinyaller gösterilmesine rağmen ATP sistemi kullanılan

hatlarda, yol kenarlarında bu sinyallerin görülmemesinin sebebi, sinyallerin makinist kabin konsoluna aktarılmasıdır. Yine resim 2.2’de görüldüğü gibi ATP sistemine sahip hatta her blok, kendi ray devrelerinin tepesinde elektronik sürat kodunu taşır. Tren 0km/h gerektiren bir yola ya da başka bir trenin bloğuna girmeye çalıştığında, sürat koduyla bildirilmiş süratten yüksek bir hızla bloka girerse elektronik devreler acil frenlemeyi gerçekleştirecektir.


Ø Kabindeki işlemler nasıl gerçekleşiyor: Ray devresinde bulunan ATP sinyal kodları araca iletilir. Araç altına monte edilmiş olan kod yakalayıcı anten, makinist kabininin hemen altında ilerleyen yöndedir. Bu sinyal kodları kabine gelir şifre çözülür ve emniyet işlemciye geçer. O bölgede izin verilen hız, aracın hızıyla karşılaştırılır. Hatta izin verilen hız araç hızından büyükse ani frenleme gerçekleşir. Daha modern sistemlerde veri, kabindeki makinist paneline de gönderilir.

Ø Hat boyunda gerçekleşen sistemler: Hat boyunda seyredilen bölümlerin sinyal görüntüleri izlenir ve her bölümde bulunan kod üreticisine geçer. Kod üreticisi ray devresine uygun olan kodu gönderir. Kod aracın altına yerleştirilmiş olan anten tarafından sezinlenerek trendeki bilgisayara gelir. Bu bilgisayar aracın hızıyla kodun gerektirdiği hızı karşılaştırır. Büyükse ani frenleme gerçekleştirilir


Balis İletimi


Yukarıda anlatıldığı üzere ATP sisteminde, ATP bilgisinin iletimi ray devresinden araca, kodlu ray devresi kullanılarak raylar vasıtasıyla gerçekleşir.


Resim 2.3: ATP sisteminde beacon (baliz) iletimi


Bu sistem, bilgi ya da veri her saniye araca ulaştığı için sürekli bir sistemdir. Ama bunun da bir sınırı vardır. Uzun ray devrelerinde veri kayıpları oluştuğundan dolayı ray boyları 350 m’ye düşürülmüştür. Bu cihazlar pahalı olduğu için yol boyunca belirli aralıklarla yerleştirilen elektronik baliz (beacon) kullanılır. Blok 2 kırmızı sinyaldir ve bu bloğun balizi blok 1’den önce yerleştirilmiştir. Baliz 2 daha sonra gelecek olan sinyalin elektronik bobinidir. Blok 2 kırmızıysa bunun bildirimi baliz 1’e gelir ve araç 2 bunu anlar, bununla birlikte durma komutu alır ve blok 2’in önünde duracak şekilde ayarlıdır. ATP veri iletimi farklı tasarımlarla araçların duracakları şekilde raylardan veya farklı düzenlemeyle radyo dalgalarıyla kabindeki cihaza ulaştırılır. (Resim 2.4). Metrolardaki araçlar da birbirlerinin hızlarını ATP kodlu kontrol ederek arka arkaya seyrüsefer düzenlemesine göre arka arkaya belli mesafelerde çalışır.


Resim 2.5 ATP sistemi beacon (balis) iletimi


ATP Sistemi Hat Boyu Sinyal Donanımları

Yol boyunca bulunan sinyaller ve sinyal devreleri, yol boyu elektronik ünite

(LEU), ray devresiyle çalışan kod üreticileri ile cerli araçlara konulan ATP kabin cihazından meydana geliyor. Kabin cihazı da, ATP sinyal kodlarını algılayan trenin altına ve ilerleyen yönde monte edilmiş kod yakalayıcı anten, bilgilerin kontrol edilerek karşılaştırıldığı işlemci, hız ölçer, makinist paneli hızı azaltmaya veya durdurmaya