• FARAY

ELEKTRİKLİ TREN TRAFİĞİNDE VERİ TABANLI KONTROL GÖZETLEME SİSTEMİ (SCADA)

Raylı sistemlerde elektrikli hatlarda kurulan SCADA sistemi yani (Supervisory Control and Data Acquisition), veri tabanlı gözetleme sistemi sayesinde hatta bulunan tüm donanımların yani trafolar, postalar, seksiyonerler vb. çevre kontrol birimlerinden yardımcı işletmelere kadar bütün birimlerin gözetlenmesi sağlanır.

SCADA sistemi;

Ø Kontrol Odası,

Ø Sistemin planlanması,

Ø Dökümantasyon,

Ø Servis – programlama üniteleri,

Ø Dedektör ve enstrümantasyon,

Ø Elektrik Panoları,

Ø Programlanabilir Elektronik Kontrol Üniteleri,

Ø Haberleşme kısımlarından oluşmaktadır.


SCADA Sistem Yapısı

Sistem dizi olarak uygulama yazılımları, endüstriyel bilgisayarlar, iş istasyonları, kontrol üniteleri, uygulama yazılımları ve haberleşme bölümlerini içermektedir. Kontrol odası da;

Ø Arızaları kaydeden yazıcı cihaz,

Ø Bilgisayar ağı,

Ø Bilgisayar destekli veri tabanlı kontrol ve gözetleme (SCADA) paketi,

Ø İnsan-makine iletişimini sağlayan bilgisayarlar,

Ø İşletme fonksiyonlarını yerine getiren yazılımlar,

Ø Gerekli görüldüğü takdirde raylı sistem hattını gösteren duvar mimik pano, arazi, trafo, postalarla hızlı haberleşmeyi sağlayan iletişim sistemi.

Programlanabilir elektronik kontrol üniteleri, işletme ünitelerine kontrol alt birimlerine, çalışma sahasına ait enstrümantasyon ve detektörlere bağlanarak ilgili bilgi alışverişini sağlar. PLC-RTU gibi üniteler elektronik kilitleme, koruma ve benzeri donanımlara bağlanarak motor kontrol merkezlerine (MMC) entegre edilir. Programlanabilir elektronik kontrol üniteleri, bilgi ve verileri hem SCADA sistemine hem de işletme fonksiyonlarını yapabilmek için lojik ve denetim kontrolünü sağlar.


SCADA Sisteminin Çalışması

SCADA sistemi aslında gerçek zaman (real-time), çok görevli (multi-tasking) bir yazılım paketidir, endüstriyel bilgisayarlar ve iş istasyonları için tasarlanmıştır. Yüksek düzey iş bilgisayarlarına uyarlanacak olan SCADA paketleri, haberleşme sistemi vasıtası ile kontrol panolarına yerleştirilmiş programlanabilir elektronik kontrol ünitelerine bağlanmakta ve gerekli veri alışverişini yapmaktadır.


Modern Kontrol Sistemleri

Modern bir kontrol sistemi; yapısal uyuma imkân verecek şekilde modüler, esnek bir kontrol sağlamalıdır. Fonksiyonel uyum, sistemin mantıksal ayarlama ve denetleme kontrolü işlevlerini kapsıyor, yapısal uyumsa işletmenin küçük kontrol odalarını ileri operatör istasyonlarına genişletebilen bir sistem olma özelliğini taşır. Modern kontrol sistemleri günümüzde güçlü veri tabanlı gözetleme kontrol sistemi yazılım çerçevesinde kuruluyor. İşletmedeki bilgisayar ve iş istasyonlarına yüklenen bu yazılım sayesinde tesise dağıtılmış sensörler, ekipmanlar ve programlanabilir elektronik kontrol ünitelerinde biriken veriler ışığında işletmenin denetimine olanak sağlamaktadır.


Şekil 5.1: Demir yolu sistemine uyumlu SCADA programı


İşletmeye ait olan veri tabanı, kontrol panolarındaki programlanabilir elektronik

kontrolörde toplanır. İşletmedeki kontrol üniteleri denetimsel kontrol için mini bilgisayar olarak da kullanılmaktadır. Böylelikle herhangi bir kontrol panosu işletmenin bir kesimi ile ilgili fonksiyonlarını yerine getirir. Böylelikle kontrol sistemi, tüm işletme gereksinimlerine göre yapılandırılır. Bunun neticesinde yüksek uyumlulukla sağlıklı bir sistem ortaya çıkmaktadır.


Sistem Planlaması

İşletmeler için kontrol sistemi tasarlanırken iki prensip dikkate alınır:

Ø Modüler Yapı: Ana ve yardımcı tesisleri kontrol eden sistem üniteleri birbirinden fiziksel olarak ayırt edilebilmeli ve sistem yapısı ihtiyaç duyulduğu takdirde genişletilmeye imkân vermeli.

Ø Uygulama Esnekliği: Sistem, gerekli programlanabilir kontrol ünitelerinin ve

SCADA paketlerinin tamamını kullanabilme esnekliğini içermelidir. Kontrol

sisteminin yapılanması, aynı zamanda işletme organizasyonunun ve yönetim

stratejisinin bir yansıması olmalıdır.


Bu iki prensibe göre kontrol sistemi kurulum planı yapılırken, işletme yönetimi için aşağıdaki dört esas çok önemlidir.

o Yapılandırma işletmenin kontrol performansını geliştirici düzeyde olmalı.

o Yönetme talepleri işletmede mevcut yapının standartlaşmasına yardım edecek düzeyde olmalı.

o Gelecekte kullanılacak donanımın açık sisteme ve birden fazla üreticiden temin edilebilme imkanı olmalıdır. Bu, işletme yönetimine kararlılık ve bağımsızlık imkanı sağlar.

o Mekanik yapılar ve ekipmanlar esnek değildir sabittir bu yüzden sadece işletmeye alma zamanında gerekli ayarlamalar yapılır ve sonra bu ayalar değiştrilemezler.

Kontrol sistemindeyse esnek uygulama yazılımları yüklendikten sonra, devamlı

düzenlemeler gerekebilir ve tüm sistem oturuncaya kadar geliştirme ihtiyacı doğabilir. Kısaca kontrol sistemlerinin kurulması, devreye alınması ve geliştirilmesi daha uzun zaman almaktadır.